, ,

HAZZI ÖTELEMEK

almamak

                                           HAZZI ÖTELEMEK

Haz Nedir?

Haz hoşa giden bir şeyin uyandırdığı duygudur. Bu bir yiyecek, bir eşya, bir oyuncak veya oyun olabilir.

Hazzı Ötelemek Nedir?

Hazzı ötelemek bir kişinin istediği, hoşlandığı şeye o an sahip olamaması, ertelemesidir. Sabrın öğrenilmesidir. “İrade” ve “öz disiplin” kavramlarının bu süreçte devreye sokulmasıdır. Örneğin; annesi çocuğa çikolata almıştır fakat yemekten sonra yiyebileceğini söyler. Çocukta çikolatayı yiyebilmek için sabrederek bekler. Çocuk için çikolata haz kaynağıdır ve onu yiyebilmek için yemek vaktini bekleyerek hazzını ötelemiş olur.

Hazzı ötelemek “alışkanlıklarımızı” değiştirmek olarak da düşünülebilir. Alışkanlıklarımızı değiştiremediğimizde bunlar sadece niyet üzerinde kalır. En klişe örnekleri vermek gerekirse rejim yapmak, sigarayı bırakmak gibi niyet olarak kalıp hazzı öteleyemediğimiz için hayata geçiremediklerimizdir.

Bazen bilinç, bazen ebeveynlerin karakterleri, çevre dahilinde gelişebilir. Hazzı öteleme davranışı çocukken kazanılan bir alışkanlıktır ve yedi yaşına kadar çocuğa yerleşir. Sağlıklı bir yetişkinlik için çocuklukta kazanılması gereken bir davranıştır. Aksi halde hazzı öteleme davranışı çocuklukta kazanılmamış ise ilerleyen yaşlarda bu davranışın kazanılması çok güçtür. Profesyonel yardım gerektirir.

Haz öteleme ve başarı ilişkisi

Haz öteleme başarıyı getiren en kıymetli formüldür. Haz erteleme-başarı ilişkisinin temelleri okul yıllarında atılır. Hazzı öteleyemeyen çocuk okul hayatında derslerine, sorumluluklarına odaklanması gerekirken o bunu yapamaz. Haz aldığı kaynaklara yönelir. (koşmak, oynamak…) Derslerine gereken özeni gösteremediği için notları düşer. Unutulmaması gereken önemli nokta notlarının düşük olması zeki olmadığı anlamına kesinlikle gelmez. Sadece o an ders çalışmak istemeyip, oyun oynamak istiyordur. Yani söz dinlemez sorumluluğunu çiğner ve hazzına yönelir. Bu durumda okul ortamında çocuğu “sorunlu” olarak kötü şekilde etiketleyebilirler. Tüm bu negatif durumların sonucunda ise başarısızlık kaçınılmaz olur.

Öz disiplin (iç disiplin) ve başarı ilişkisi

Başarılı kişiler “iç disipline” sahip olurlar. İç disiplin; kişinin duygularını dengede tutmasını, davranışlarından sorumlu olmasını belirtir. İç disipline (öz disiplin) sahip olan kişilerin zaman planlaması gelişmiştir. İşlerini nasıl, ne zaman yapacaklarını bilirler. Bu durumda başarı kaçınılmaz bir hal alır.

Bazı yetişkinler ise işe başladıklarında ilk kolay işleri halletmeyi tercih ederler. Sıkıcı işeri sonlara bırakırlar. Bu yüzden gün sonuna kadar işerini yetiştiremezler. Sebebi ise “öz disiplinlerinin” olmayışıdır. Zaman planlamaları gelişmemiştir. Tüm bunlardan dolayı iş hayatında başarısız olup çok iş değiştirebilirler. Maddi zorluk yaşayabilirler. Genelde ise bu durumdan başkalarını sorumlu tutarlar.

Çocukluklarında yüksek not almanın sistematik bir çalışmaya bağlı olduğunu öğrenebilselerdi yetişkinlikte de iş hayatında yükselebilmek için sıkıcı işlerin bile yapılması gerektiğini bilebilirlerdi.

Haz öteleme davranışı ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ilişkisi

DEHB olan çocuklarda haz öteleyememe davranışı daha fazla görülüyor. Sebebi ise dürtüselliği çok yoğun yaşamalarıdır. Dürtüsellik; aşırı riskli, genelde istenmeyen, sonuçlara yol açan dikkatsiz ve sabırsız davranışlardır. Bu durumu yaşayan çocuk ise kıpır kıpır oluyor, istediğini hemen gerçekleştirmek istiyor. Haliyle sınır koymak zorlaşıyor. Ancak şu yanılgıya düşmemek lazım sınır koyamama DEHB’ nun nedeni olarak görülmemeli. İyi bir DEHB tedavisi ve ebeveynlerin alacağı çocuğa doğru yaklaşabilme eğitimi ile problemde hızlı bir iyileşme görülebilir.

Çocuğa haz öteleme davranışının öğretilmesi

Haz öteleme davranışını çocuğa öğretirken en iyi model anne-babadır. Ebeveynler hayatlarında sınırlarını iyi çiziyorlar mı? İradeleri ne durumda? Sorumluluklarını yapmaları gereken zamanda yerine getiriyorlar mı? Gibi sorular çok önemlidir. Çünkü çocuğa anlatmakla kalmayıp bunu davranışlarımızla göstermemiz gereklidir.

Haz ötelemede çocuğun irade mekanizması devreye girecektir. Bu yüzden irade eğitimi önemlidir. İrade eğitiminde çocuklara belli sorumlulukların verilip tam ve özenli yapması istenir. (Örneğin; evin toplanmasına yardım etmek) Çocuk bu sayede çalışmanın, üretmenin, işe yaradığının zevkine varacaktır. En önemli nokta ise çocuğun bu iyi alışkanlığın geliştirilmesi adına muhakkak belli pekiştireçlerle davranış desteklenmelidir. (Takdir etme, ailecek davranışı konuşup perçinlemek gibi)

Ayrıca çocuğun hazzı öteleyebilmesi için 4 yaşından itibaren, gelişimine uygun olarak belli sınırlar(kurallar) koyulabilir. Önemli olan husus koyulan sınırlar ve kurallar sürdürülebilir olmalıdır.

Haz ötelemeyi öğrenemeyen çocukların ilerde yaşayabileceği davranış bozuklukları

-Sorumluluk alamazlar.

-Düşünmeden hareket ederler.

-Kötü alışkanlıklar (sigara, alkol) kullanmaya yatkındırlar.

-Sağlıklı ilişkiler kuramazlar. Bu sebepten dolayı genelde evlilikleri boşanmayla sonuçlanır.

-Kavgaya karışma durumları gözlenebilir.