, , ,

EBEVEYN TUTUMLARI

 EBEVEYN TUTUMLARI

Ebeveyn tutumları çocukların sergiledikleri hal ve tavırlara karşı anne ve babaların göstermiş olduğu davranış şekilleridir. Bu tutumlar çocukların kişilik gelişimleri açısından oldukça önemlidir. Çünkü anne babasından çocuk nasıl davranışa maruz kalıyorsa o doğrultuda kişiliğini ve benliğini oluşturacaktır. Ebeveyn tutumlarının diğer önemli etkilerinden biri ise çocuğun olumlu anlamda psikolojik, ruhsal olarak sağlığının oluşması için temel bileşeni oluşturmasıdır. Bunun sebebi; çocuğun ebeveynleriyle iletişimi ne derece sağlıklı, düzgün olursa çocuk o derece kendini ifade etme özgürlüğü bulacak ve psikolojik olarak iyi oluş hali yaşayacaktır. Tüm bunlara dayanarak belli davranış şekillerine göre belli ebeveyn tutumları gözlenmektedir.                                                                                         A.) KAYITSIZ VE PASİF ANNE BABA TUTUMU

Kayıtsız ve pasif ebeveynler çocuğun davranışlarına karşı “ilgisiz” tavırlar sergileyen anne ve babalardır. Çocuğun yaptığı davranış yanlış bile olsa ebeveynler kayıtsız kalırlar, tepkilerini belli etmezler. Diğer bir söylemle çocuğa aşırı hoşgörülü bir tutum sergilerler. Ancak tüm bunlar çocuğun yalnızlaşmasına neden olur. Çünkü neredeyse her davranışına ilgisiz kalan ebeveynleriyle çocuğun giderek iletişimi çok kısıtlı hale gelir.

Bu tutumla yetişen çocukların kişilik özellikleri:

*İletişim kurmakta zorlanırlar.

letişim zorluğundan dolayı sosyal ilişki başlatmada zorluk çekerler.

*Ailesinin ilgisini çekebilmek için saldırgan davranışlar gözlenebilir veya abartılı hareketler sergileyebilir.

*Özgüven eksikliği yaşarlar.

*Hayata karşı aşırı kaygı hissederler ayrıca yetersizlik duygusuna da kapılabilirler.

B.) TUTARSIZ, DENGESİZ, KARARSIZ ANNE BABA TUTUMU

Tutarsız, dengesiz, kararsız ebeveynlerde anne ve baba çocuğun davranışına karşı hem fikir olmayıp, ortak bir payda da buluşamamaktadırlar. Örneğin; anne çocuğun davranışıyla ilgili bir konuya “evet” olarak onay verirken baba “hayır” olarak onay vermez. İşte bu noktada tutarsızlık oluşur. Çocuk ise bu durumda neyin doğru neyin yanlış olduğunu anlayamaz ve kafa karışıklığı yaşar.

Bu tutumla yetişen çocukların kişilik özellikleri:

*Kararsız, tutarsız, çabuk karar değiştirebilen çocuklar olurlar.

*Çocuk davranışlarındaki doğru, yanlış ayrımını yapamadığı için neyin nerede ve ne zaman yapılacağı öngörüsünde bulunamaz.

*Çocuk ebeveynlerinin bu tutarsız durumlarından sıyrılıp kendini gösterebilmek için ya aşırı sakin, uslu ya da aşırı huysuz, kavgacı bir profile bürünebilir.

 

C.) BASKICI, OTORİTER, KATI ANNE BABA TUTUMLARI

Baskıcı, otoriter ebeveynler yaşam alanlarında çocuklara çok katı kural ve emirler belirlerler. Aşırı disiplin hakimdir. Çocuğun ne düşündüğünün bir önemi yoktur ve sadece ebeveynlerin dediği olur. Bu tür ailelerde fiziksel ve psikolojik şiddet ön plandadır. Çocuğa her fırsatta ceza verme eğilimindelerdir. Ayrıca cezalar çocuğun yaptığı hatalarla orantılı değildir. Çocuğa hiç sorumluluk verilmez tüm kontrol ebeveynlerin elindedir.

Bu tutumla yetişen çocukların kişilik özellikleri:

*Fiziksel ve psikolojik şiddet yüzünden ya çok içe kapanık, çekinik bir çocuk olarak ya da aşırı saldırgan, öfke patlamaları yaşayan bir çocuk olarak gözlemlenir.

*Sorumluluk bilinci geliştirilmediği için genelde başkalarının kararlarına uyarlar.

*Aşırı kuralcı bir alanda büyüdüğü için hayatının ileriki aşamalarında kurallara kesinlikle uymayan birey haline gelebilirler.

*Psikolojik şiddet sırasında sürekli hoş olmayan, kötü cümleler duydukları için kendilerini özgüvensiz ve yetersiz hissederler.

D.) SERBEST ANNE BABA TUTUMU

Serbest tutuma sahip ebeveynler disiplinli ve baskıcı davranmak yerine çocuğu özgür bırakırlar. Aşırı kuralsızlık hakimdir. Anne baba otoritesi, denetimi yoktur. Daha çok çocuklar ebeveynleri üzerinde hakimiyet kurarlar. Anne ve babasına her dediğini yaptırmaya başlar.

Bu tutumla yetişen çocukların kişilik özellikleri:

*Çocuk ebeveynlerine ve çevresindekilere her dediğini yaptırdığı için saygısız ve şımarıktır.

*İstekleri her zaman, anında karşılansın isterler.

*Aile ortamında kurallarla hiç karşılaşmadıkları için okul hayatı ve sosyal ortamlarda kurallara uymakta zorluk çekerler.

*Ayrıca her istediklerinin yapılmasına alıştıkları için sosyal ortamlarda tam aksi bir durumla karşılaştıklarında içlerine kapanıp kendilerini sosyal ortamdan izole edebilirler. Çünkü bu durum onlar için hayal kırıklığı yaratacaktır.

5.) MÜKEMMELLİYETÇİ ANNE BABA TUTUMU

Mükemmelliyetçi ebeveynler çocuktan her şeyin en iyisini, en güzelini yapmasını beklerler. “Kesinlikle hata yapmaz” şeklinde düşünürler. Çocuk kurallara daima uymak zorundadır. Çocuktan tıpkı bir yetişkin olgunluğunda davranışlar beklenilir. Beklentiler çocuğun seviyesinin hep üzerindedir. Ayrıca en ufacık olumsuzlukta ebeveynler başka çocukları anlatıp kıyaslamak isterler.

Bu tutumla yetişen çocukların kişilik özellikleri:

*Çocuk yoğun kurallar yüzünden kendi öz benliğini bulmakta zorlanır, sıkışma yaşar.

*Çocukluğundan beri her şeyin en iyisini yapmaya koşullandığı için istediğini başaramayınca yoğun hayal kırıklığı yaşar.

*Hayatları boyunca hataya yer verilmediği için yanlış yapmaktan korkarlar.

*Ebeveynlerin bu tutumları yüzünden erken olgunlaşırlar ve çocukluklarını tam anlamıyla yaşayamazlar.

6.) AŞIRI KORUYUCU ANNE BABA TUTUMU

Ebeveynler çocuğun üzerine gereğinden fazla titrer ve koruma ihtiyacı hisseder. Bunaltıcı şekilde çocuğa şefkat gösterilir. Genellikle bu tutum anne ile çocuk arasında gözlenir. Çünkü anne toplumdan, ailesinden, eşinden, evliliğinden göremediği saygıyı ve sevgiyi çocuğundan görebilmek için sürekli onunla ilgilenmektedir. Hatta ileriki aşamalarda çocuğu yerine tüm kararları vermekte ve kendine bağımlı hale getirmektedir.

Bu tutumla yetişen çocukların kişilik özellikleri:

*Anneye bağımlılık çocuklukta aşırı pekiştirildiği için özgüven eksikliği görülür.

*Yeterli özgüvene sahip olmadıkları için genellikle çekingen bir mizaca sahip olurlar.

*Sosyalleşmekte, çevreye uyum göstermekte aşırı zorlanırlar.

*Ebeveynlerine bağımlı yaşayıp genelde kendi iradeleriyle kararlar almadıkları için hayatlarının geri kalanında neredeyse her konuda kararsızlık yaşarlar.

7.) KABUL EDİCİ, GÜVEN VERİCİ, HOŞGÖRÜLÜ, DEMOKRATİK ANNE BABA TUTUMU

Bu tutuma sahip ebeveynler çocuklarına karşı hoşgörülü davranırlar. Çocuğunu olduğu gibi kabul ederler. Çocuklarına gereken sevgi, saygı ve şefkati gösterirler. Aile içinde duygularını, yaşadıkları olayları rahatça paylaşabilme özgürlüğü tanırlar. Bu ise güven ve iletişim ortamında güzel bir pekiştireç görevi görür. Kararlar alınırken ailenin her üyesi konu hakkında fikirlerini rahatlıkla söyleyebilir. Bu sayede demokratik ortamın temelleri atılmış olur. Çocuk belirli sınırlar içerisinde özgürdür. Eğer yanlış yapacak olursa uyarı ile hata önlenir. Kesinlikle bu tutuma sahip ebeveynler psikolojik veya fiziksel şiddet uygulamaz. Konu veya problem düzgün bir iletişimle çocuğa anlatılıp çözüme ulaşılır. En önemli nokta ise anne, baba her zaman çocuklarına en iyi rol-modeldir.

Bu tutumla yetişen çocukların kişilik özellikleri:

*Sosyal ilişkileri kuvvetli çocuklar olurlar.

*Aile ortamında kendilerini rahatlıkla ifade edebilen çocuklar oldukları için her ortamda saygı sınırları içerisinde özgürce düşüncelerini paylaşabilirler.

*Özgüvenleri yüksektir.

*Karakterleri ve kişilikleri gelişmiş ve oturmuştur.

*Huzurlu bir ortamda büyüdükleri için mutlu çocuklardır.